Requiem Vocaal Ensemble Bonifatius over de Kerstvloed van 1717

DOKKUM

‘Vreeselike Waatermagten’ is een requiem over de Kerstvloed van 1717, in december a.s. 300 jaar geleden, van het Vocaal Ensemble Bonifatius.

Het concert met koor, solozang en een strijkkwartet brengt liederen en verhalen over dreiging van de zee, dijkdoorbraak, stormweer, afscheid en de dood. Een muzikaal monument ter herinnering aan de laatste grote overstromingsramp in noord Nederland, de Kerstvloed van 1717. Liedteksten zijn ontleend aan gedichten van Friese, Groningse, Nederlandse en Duitse schrijvers. Het programma en alle composities zijn het werk van de Fries-Groningse musicus Henk Doeke Odinga. Verhalenverteller Douwe Kootstra verbindt de muziek en poëzie met indringende verhalen over de gebeurtenissen van toen. Het Vocaal Ensemble Bonifatius brengt het Requiem over de Kerstvloed twee keer ten gehore. Op 18 november ’s avonds in de Grote Kerk van Dokkum en op 26 november ’s middags in de Sint Pitertsjerke in Grou.

Europese stormramp

In de Kerstnacht van 24-25 december 1717 braken de dijken in het noorden door als gevolg van een zuidwester orkaan. Wind vanaf de oceaan stuwde met orkaankracht het water van de Wadden- en Noordzee hoog op. Een ontzaglijke springvloed teisterde het kustgebied van heel noord Nederland, Duitsland, Denemarken en Baltische landen. Overal braken dijken door. Zeewater van meer dan een meter hoog kolkte ver het binnenland in tot aan de stad Groningen en plaatsen als Dokkum en Buitenpost in Friesland. Bijna 14.000 mensen en ruim 100.00 stuks vee kwamen in de Europese kustgebieden om het leven. Groningen werd met ruim 2000 slachtoffers in Nederland het zwaarst getroffen. Verwaarloosd dijkonderhoud was daar mede debet aan.

Concertprogramma

In Groningen zijn dit najaar verschillende herdenkingsactiviteiten over de Kerstvloed, waaronder een kunstroute in het landschap en de publicatie van een boek. In Fryslân is het Requiem van Odinga en Vocaal Ensemble Bonifatius de enige herdenkingsactiviteit. Het koor onder leiding van Hans Algra wordt ondersteund door Henk Doeke Odinga met piano, het strijkkwartet Regina Forte en optreden van de solisten Femke de Boer (alt) en Ben Brunt (bariton).

De Europese impact van de vloed weerspiegelt zich in een licht internationaal getint programma:

Dichters van liedteksten: Obe Postma, Jan Kalma, Jan Boer, Hendrik Marsman, Ida Gerhardt, Frederik van Eeden, Lucebert , Vasalis en de Duitse Heide Dethloff,.

Meerdere talen:

Voor de pauze wordt gezongen in het Nederlands, Duits en Fries; na de pauze volgen requiemonderdelen in het Latijn.

De muzikale uitvoering omvat zeventien vocale bijdragen, waaronder een oud-Nederlands kerstlied van Joost van den Vondel op muziek van Dirk Sweelinck, en twee instrumentale delen. Evenals bij voorgaande concerten van het Vocaal Ensemble exposeert schilder Jan Kooistra uit Dokkum nieuw werk geïnspireerd door het centrale thema, de ‘Vreeselike Waatermagten’ van de Kerstvloed.

Kerstvloed - actueel?

De ramp van de Kerstvloed bracht achteraf een verbeteringsslag teweeg in de organisatie van dijkbescherming en waterschapsbeheer. Dijkonderhoud werd niet langer overgelaten aan lokaal particulier initiatief. De gewestelijke overheid trok verantwoordelijkheid voor dijkonderhoud en waterschapsbeheer meer naar zich toe. Driehonderd jaar later leeft opnieuw herbezinning bij overheden en waterschappen op overstromingsrisico’s en de waterstaatkwaliteit in de Nederlandse delta. Beelden van vloedgolven door tsunami’s en voorspelde effecten van klimaatverandering, zeespiegelstijging en extreem weer in de komende decennia, maken het Requiem voor de Kerstvloed verrassend actueel.

Programma

Wereldlijk deel

1. De hege dyk - Obe Postma

koor + strijkkwartet

De hoofdpersoon loopt over de dijk en ziet aan ene kant het land en de huizen met hun bewoners en de andere kant het water met de alsmaar komende watergolven – ‘komme, komme al oan’.

I. Verteller (telkens 3 à 5 minuten)

2. De zee – Frederik van Eeden

koor + strijkkwartet

De hoofdpersoon staat aan zee en ziet de zon in de zee zakken. Hij voelt zich eenzaam en krijgt groot ontzag en vooral angst voor de zee

“Red mij, red mij van de zee”

3. Gedicht Lucebert (1)

bariton + strijkers + piano

“Boven mij de rollende ogen van de storm… “

Citaat uit een gedicht van Lucebert – de stemming is beklemmend.

4. Deich - Heide Dethloff

koor + piano

De hoofdpersoon beschouwt de macht van een dijklichaam, en het risico van wat mensenhanden maken.

“Denn manchmal zerstört das Wasser was der Mensch gebaut”.

II. Verteller

5. Noardwesterstoarm - Jan Boer

Het Groningse ‘Noordwesterstörm’ vertaald in het Fries.

koor + strijkkwartet

Over de dreiging van een kerstvloed in 1954 in Friesland en Groningen. Op het nippertje geen dijkdoorbraak. Het noodweer op het wad en de ‘hollebolle’ zee die iedereen in het geweer bracht.

6. Sangen fan de see - Douwe Kalma

koor + strijkkwartet + piano

Impressionistische beleving van de dreiging van zee. Meeuwen die als wilde vogels tegen de stormwind in al ‘’kringjend’’ rondvliegen. Een vreesaanjagende stemming.

“Tsjoene jim it tsjustre rom

Fol fan spoek en geast en skom”

7. Gedicht Lucebert (2)

alt + strijkkwartet + piano

“Boven mij de rollende ogen van de storm”

8.Hoe vreeselik de Waater-Magten - onbekend (A.E.C.)

koor + piano

Oud Nederlands gedicht uit 1718 met een dramatische terugblik op de kerstvloed:

“Hoe vreeselik de Waater-Magten

Die de dijk van ’t land vol gaaten bragten”

III. Verteller

9. Instrumentaal: Pleiaden/ Zevengesternte

piano + strijkkwartet

10. Lied van Lucebert

koor a capella

IV. Verteller

11. Afscheid - Hendrik Marsman

bariton + koor + piano

“Slaap met het donker, vrouw, slaap met de nacht”

12. De gestorvene - Ida Gerhardt

alt + koor + piano

Verdriet en innerlijke kracht van iemand die een dierbare verloor.

‘Zeven maal over de aarde /over de zeeën te gaan ,

om die ene weer opnieuw te ontmoeten.’

--- Pauze ---

Liturgisch deel

O kerstnacht schooner dan de daegen- Oud-Nederlands kerstlied

Joost van den Vondel / componist Dirk Sweelinck

voor koor a capella

Klinkend op de kerstnacht(dienst) vooraf aan de stormvloed

V. Verteller

13. Introïtus

koor + strijkkwartet + piano

14. Kyrie

koor + strijkkwartet + piano

VI. Verteller

15. Dona nobis Pacem

strijkkwartet

Verdriet en wanhoop, een smeekbede

16. Domine, Jesu Christe

alt + koor + strijkkwartet + piano

VII. Verteller

17. Nu word ik nooit meer radeloos – Vasalis

alt + bariton + piano

Ik voel het breed gedein: de dood

Muzikaal citaat uit psalm 23:

‘Hij zal mij geleiden naar de waat’ren der rust’.

VIII. Verteller

18. Agnus Dei

bariton + koor + strijkkwartet + piano

19. Lux Aeterna

koor, incl. solisten

strijkkwartet + piano


Auteur

Redacteur