Friestalig karakter nieuwe gemeentenaam staat al vast

Veenklooster

De vruchten van ‘in hiele lange middei’ intensief vergaderen kwamen woensdag in de Noordervleugel van Fogelsanghstate te Veenklooster warm uit de verf. In de sfeer van de galerie hier koos de Nammekommisje voor het ontbloten van goudkleurig ingelijste omgevingsschilderijen met daarop in een lichte toets de drie voorkeursnamen voor de nieuwe gemeente: Dokkumerlȃn, Ie- en Lauwerslȃn en Noardeast-Fryslȃn.

De primeur voor het verwijderen van het eerste doek werd gegund aan burgemeester mr. Wil van den Berg van Ferwerderadiel: Dokkumerlȃn. Daarna onthulde Marga Waanders als eerste burger van Dongeradeel de naam Ie- en Lauwerslȃn. Burgemeester Bearn Bilker van Kollumerland c.a sloot de rij van het trio met de onthulling van Noardeast-Fryslȃn. Uit deze voorstellen van de Nammekommisje kunnen de kiesgerechtigden binnen de drie gemeenten binnenkort een keus maken. De verdeling bij de onthullingsceremonie was goed doordacht. “Sa krije wy gjin rúzje”, grapte Bilker. Eensgezindheid heerste er ook bij de Nammekommisje die boven alle verwachtingen 892 inzendingen ontving. “Echt in hiel soad. De meast optimistysken ûnder ús hiene tocht oan sa’n trijehûndert”. In totaal 646 inzendingen bleken een uniek karakter te hebben. In eerste instantie is er een globale selectie gemaakt waarbij de commissie ontdekte dat er ook sprake was van enkele onzinnige reacties. “Dy sieten der ek tusken”. Wat overbleef werd vervolgens gefilterd aan de hand van wat Bilker een waarderingsmatrix noemde. Hierbij werd gekeken naar onder meer de historische, topografische en taalkundige verantwoording. Daarnaast moest de nieuwe naam geschikt zijn voor marketing. Wat overbleef was uiteindelijk een pakket van alsnog 296 inzendingen. “Dat wiene de meast serieuze en doe binne wy de djipte yngong”. Elk commissielid kreeg daarna de opdracht voor zichzelf tien namen opzij te leggen. “Guon kamen net ta tsien”. Deze werkwijze leverde een restant op van 48. Na een langdurige studiemiddag werd een schaal vol pennenvruchten vanuit de bevolking verkleind tot het gekozen drietal. Lexicograaf en taalkundige bij de Fryske Akademy Pieter Duijff uit Rinsumageest leverde bij de commissie een massieve verantwoording op taalkundig terrein aan. “Tsien siden fol”, aldus Bilker. “It wiene tsien en in heal”, vulde Pieter Duijff nadien bij koffie en gebak aan. Voor een deel van zijn uitleg zie verderop. TOELICHTING  Als enige Nederlander liet de latere secretaris-generaal van de NAVO Joseph Marie Antoine Hubert Luns (1911-2002) de volgorde van zijn voornamen officieel veranderen. Tot zijn 18e hanteerde hij J.A.M.H. en na de naamsrectificatie J.M.H.A. , omdat nog wel eens werd aangesproken als Jam Luns. Bij Belgen is het officieel wijzigen van voornaam de laatste jaren meer gewoonte dan uitzondering. Het zijn slechts enkele voorbeelden uit de praktijk rond het belang van de naamgeving. Ook bij het kiezen van een nieuwe gemeentenaam is een heldere afweging van allerlei factoren van groot belang. De Nammekommisje heeft al een scherpe selectie gemaakt. Het is nu aan de bevolking waarop uiteindelijk de keus valt. Van belang is, aldus taalkundige Pieter Duijff van de Fryske Akademy, onder meer de taalkundige benadering. “In namme is taalmateriaal. Dan hawwe jo it gegeven dat dy ferkeard brûkt wurde kin”. Bij de selectie vielen onder meer om deze reden al een aantal af. “Brûke jo sa’n namme al, dan sitte jo der ivich en erflik oan fêst”. Bij de selectie heeft de commissie zich ook laten leiden door woorden die van de gemeentenaam worden afgeleid. Zo wordt de gemeenteraad van de nieuwe gemeente straks omschreven als de Dokkumerlanner, Ie- en Lauwerslanner of Noardeast-Fryslanner gemeenteraad. Het dakje op de a van lȃn oftewel de circonflexe komt dan te vervallen. De keus is ook verantwoord in de benaming van de streek. “It is noardeast en net noardoast, hoewol jo yn de praattaal meastal noardoast hearre. It standert Frysk is noardeast. Fandêrre”. De inwoners van de nieuwe gemeente zullen na de fusie worden aangeduid als Dokkumerlanners, Ie- en Lauwerslanners of Noardeast-Fryslanners. Hoe nauw dat steekt, wordt duidelijk aan de hand van vergelijkingsmateriaal. “In west-Fries is immen út de hoeke fan Noardhollȃn en net ien út it westen fan Fryslȃn. Dan sille jo yn ús streek net prate oer in noardeast-Fries, mar oer in Noardeast-Fryslanner”. Uit de keus van de commissie komt naar voren dat er zonder meer voor een Friestalige benaming is gekozen. Als uitvloeisel hiervan kunnen de Friestalige plaatsaanduidingen in Ferwerderadiel gewoonweg blijvend worden gebezigd. Het Fries genoot ook de voorkeur van de 892 inzenders. Naar schatting zo’n zestig procent betrof een Friestalig voorstel. Sommige voorstellen zoals het hanteren van bijvoorbeeld Dokkum voor de hele regio zouden zowel onder het Fries als het Nederlands kunnen worden geschaard. De taalkundige toelichting die de Nammekommisje ontving, is vooralsnog niet openbaar. “Alles wurdt foar it neiteam netsjes yn it argyf bewarre”, aldus Klaas Akkerman van de Nammekommisje. “Dat wurdt fansels it argyf straks fan de nije gemeente. It hiele proses rûn de nammejouwing leit fêst: foar no en foar letter”. TEKST EN FOTO'S JELLE RAAP

Auteur

jkommerie